Leidsch Dagblad
- 正常組織および病的組織に対するレントゲン線の作用について
- 市議会への請願
- 労働者教育協会
1926年10月22日付のライデン日報の市内面は、三つの話題を詳しく伝えた。D・J・ステーンハイス博士はライデン大学の放射線学講師に就任し、就任講演でレントゲン線による診断が治療より進んでいることと、放射線が組織に及ぼす生物学的な作用がまだ解明されていないことを論じた。映画館経営者のJ・ディクス氏は、ブレー通り31番地の建物を一流の映画館に改築する許可に正面ファサードの変更禁止という条件が付いたことに抗議し、市議会に条件の撤回を求めた。ディクス氏は、ブレー通りがすでに商店街になったことと、自分の計画が窓を二つから一つにするだけであることを訴えた。労働者教育協会のライデン支部では、ハーグのデ・クレルク氏が労働組合役員としての自らの経験を語り、労働者の国際的な交流のために中立的な補助語であるエスペラントを学ぶよう呼びかけた。
翻訳
正常組織および病的組織に対するレントゲン線の作用について
市内ニュース。正常組織および病的組織に対するレントゲン線の作用について。本日午後、当市のD・J・ステーンハイス博士は、国立大学医学部で放射線学を教える講師の職に就き、「正常組織および病的組織に対するレントゲン線の作用について」と題する講演を行った。放射線学は、と講演者は語り始めた、医学の体系のなかで比較的短い期間に形成されたばかりの一分野である。医学の体系はすでに非常に多くの専門分野を含んでいるが、放射線学はその影響を医学のほぼすべての分野に及ぼしてきた。レントゲンが1895年にヒットルフ管を用いた実験中に驚くべき発見をしたとき、彼はこの発見が持ちうる意義を確かに理解していた。しかし、この発見が医学的な診察と治療に対して獲得した大きな影響までは、おそらく予見していなかっただろう。講演者は続いて技術の大きな進歩を振り返り、診断学の大きな進歩と可能性について手短に論じた。講演者は、さまざまな臓器をすでに多様な方法で可視化できること、そしてさまざまな疾病の過程を診断できるよう、今後も確実に多くの改良が実現するであろうことを明らかにした。病人の治療へのレントゲン線の応用については、さまざまな疾患が良好な結果をもって治療されてきたものの、まだ診断学と同じ水準には達していない、と講演者は述べた。講演者の指摘によれば、さまざまな放射線が正常組織に及ぼす影響については、すでに多くの研究が行われている。この影響は組織の種類ごとに異なり、さらに同じ種類の細胞のなかでも感受性はそれぞれ異なる。これはおそらく核分裂に左右される。治療のためには我々はこの感受性を知らなければならない、と講演者は述べた。特定の場合に治療のためにこの感受性を高めようと、さまざまな試みがなされてきたが、今のところまだほとんど成功していない。レントゲン線の作用についてはすでに多くの理論が唱えられているが、物理化学的な説明だけでは当面不十分である。病的組織を侵す一定量のレントゲン線を当てても、正常な臓器は一般に損なわれずに済む。ただし内分泌腺への影響については、なお詳しい研究が必要である。病的組織については、癌腫だけを挙げることができる。レントゲン線による組織学的変化は知られているが、その生物学的な影響はまだわかっていない、と講演者は述べた。大きな問題は、レントゲン線が細胞を直接殺すように作用するのか、それとも
市議会への請願
市議会への請願。当市ホーヘウールト49番地の映画館経営者J・ディクス氏は、市長・助役会が[?]9月23日に下した決定に対し、市議会に不服を申し立てた。この決定は、請願者が購入した当市ブレー通り31番地の物件を映画館に改築することを許可するものだが、とりわけ物件の正面ファサードに一切変更を加えないことを条件としている。請願者が不服を申し立てたのはこの条件のためであり、請願者はこの条件の撤回を求めている。請願者は、この物件を一流の劇場に改築させる目的で購入した。改築の際に必要な許可に、正面ファサードに何も変更してはならないという条件が付けられることを、買い手も、売り手でさえも知らなかった。請願者はこう問う。なぜ記念物保護協会は、改築があれば協会が市長・助役会に対して建築許可にこの問題の条件を盛り込むよう求めるつもりであることを、当時の所有者に適時に伝えなかったのか。そうしていれば、買い手がこんな目に遭うことはなかったはずだ。いっそ協会自身がこの建物を買っていればよかった。そうすれば建物は後世のために保存されえたかもしれない。そもそも、建築についての教養と美的感覚から見て、このファサードの保存について判断を下す資格のある多くの人々は、この建物を、前記協会の保護を必要とする記念物とはまったく見ていない。市長・助役会が建築許可にこの条件を付けるかもしれないと請願者が少しでも察していれば、物件を購入しなかったことは言うまでもない。しかし今どき、このような家を個人の住まいとして買う者がいるだろうか。誰もいない。ブレー通りでは、大きな建物は大きな商売を構えるためにしか買われず、その場合はどのみち改築が行われざるをえない。仮にこの家が一、二軒の店を入れるために購入されたと想像してほしい。その場合、一階正面は必ず完全に取り払わなければならない。ほかにやりようがないのだ。そうなったとき、(我々の思い違いでなければ)ライデンには公式には存在しない美観委員会が、市長・助役会に店舗への改築を許可しないよう求めることなどできるだろうか。そんなことはできるはずがない。そもそもブレー通りは交通の多い商店街になった。ほとんどすべての邸宅がすでに商店やカフェ、事務所に改築されているではないか。提出された建築計画によってファサードが「醜い」と言えるほど変わるのであれば、市長・助役会が改築の許可を拒むのは当然である。しかし今回の場合、そんなことは問題にならない。正面ファサードに加わる唯一の変更は、玄関扉の両側にある二つの窓を一つの窓にすることだけである。それ以外にファサードは何も変わらない。ただしファサード全体にいわゆるサンドブラストを吹き付け、それによって本来の砂岩のみずみずしい色を取り戻させる。現在の荒れ果てた状態では、このファサードは明らかにブレー通りの見苦しい汚点である。請願者がこの建物を買わなければ改善される見込みはなく、建物はただの大きな「広告板」になってしまっていただろう。ファサードが今どんな姿になっているか、とにかく見てほしい。一階正面にわずかな変更を加えるほうが、ひょっとするとこの先何年もそれを美しくない広告板として眺め続けなければならないよりも良いのではないか。請願者は9月1日以来、建物の購入に充てた資本の利息を払わなければならず、前記の条件が維持されれば、ひどい損害を被ることになる。このため請願者は、次回の市議会会合において、交付された建築許可を変更し、正面ファサードを関係する……のとおりに改築できるようにすることを、謹んで求めている。
労働者教育協会
労働者教育協会。昨晩、民衆会館で、少人数ながら熱心な聴衆を前に、ハーグのデ・クレルク氏が同協会ライデン支部のために「労働運動に奉仕するエスペラント」と題して講演した。議長のチャルスマ氏が開会を宣し、講演者を短く紹介した後、講演者はまず、労働者のあいだにはエスペラントへの反感があるように見えることがある、と指摘した。「この上まだ言語を覚えなければならないのか」という嘆きは、エスペラントの意義が理解されていないことを示している。デ・クレルク氏は、何世紀も前からすでに世界補助語の必要が感じられ、それを作ろうとする試みがなされてきたことを伝えた。ただし当時の人々は世界共通の書き言葉にとどめていた。1880年には、話し言葉と書き言葉を兼ねた国際語の最初の試みとしてヴォラピュクが登場した。しかしヴォラピュクは使ってみると多くの間違いを招き、そのうえ基礎がしっかりしていなかった。1887年、ワルシャワの眼科医ザメンホフ博士は、自らの体系を「エスペラント」、すなわち「希望する者」という名で発表した。講演者によれば、この体系によって、マルクス、エンゲルス、バクーニン、プルードンといった偉大な思想家たちが常に望んできた各国労働者の結びつきを築くことができる。講演者は、ザメンホフ博士がどのようにして自らの体系にたどり着いたかを示し、その生涯の興味深い逸話をいくつか紹介した後、通訳を使わなければならない退屈な国際会議と、エスペラントを思想を伝える共通語として用いる会議とを対比させた。その例として講演者は、何年も前にファン・レース教授とスヘルメルホルン牧師が会議に出席するため一緒に外国へ出かけた話をした。教授はスイスへ向かい、そこでは禁酒主義者たちが集まっていた。牧師はカッセルへ向かった。禁酒主義者たちの会議は通訳を使い、カッセルではエスペラントが使われた。ファン・レース教授は先に会議を終え、カッセルへスヘルメルホルン牧師を迎えに行き、そこで閉会演説を聞いた。教授は、出席者全員が明らかに講演者の話を完全に理解できている様子に驚いた。そして自分の会議で経験した退屈な会合の印象もあって、教授はエスペラントについて詳しく調べ、ほどなくスヘルメルホルン牧師にエスペラントで手紙を書けるようになった。講演者は、とりわけ現代語を一つも学ばない労働者階級の子どもにとって、世界補助語が最大の意義を持つことを強調した。デ・クレルク氏がエスペラントを始めたのは、自分の労働組合の役員に選ばれ、外国の同業者と接するようになったときだった。氏は、複数の言語を学ぶか、世界補助語を学ぶかの選択を迫られた。エスペラントに1年打ち込んだ後、氏はペルシャから来たイスラム教徒と会話ができるようになった。そして1920年にエスペランティストたちがハーグで国際的な集まりを開いたとき、氏は話された言葉を一言も聞き漏らさずに済んだ。国際的な場では、現代語のどれか一つを国際語として採用し、子どものころから母語と並べて学ばせるという考えが何度も出されてきた。講演者は、それがもたらす困難を指摘した。特権を持つ国民が生まれ、しかも自国の言語が圧迫される危険が生じる。エスペラントの場合はそうはならない。エスペラントは国際交流のための控えめな補助語にとどまる。エスペラントの意義はますます認められつつある。国際連盟はまだエスペラントを使っていないが、補助語の採用を決める場合にはその言語をエスペラントとすることをすでに決めている。フィンランドとロシアでは政府がエスペラントを支援している。ドイツは戦争中、エスペラントによる宣伝に何百万もの資金を投じた。この補助語で発行される新聞や定期刊行物は数多い。アメリカでは聖書がエスペラントに翻訳されている。講演者は最後に、楽しみのためにこの勉強を始める必要はない、と注意した。勉強は無味乾燥である。しかし国際的に「やっていける」ようになるという明確な目的を持つ人には、講演者はエスペラントを心から勧めることができる。出席者の一人であるペルデル氏は、自分の書簡を示して、レニングラードの人とエスペラントを使って意見を交わしたことを見せた。議長は閉会にあたり、まずデ・クレルク氏に簡潔で明快な講演への感謝を述べ、さらに、研究会を設けることになれば、役員会にはおそらく指導者のあてがあり、その人が
解説
ブレー通り31番地と現在そこにある映画館
J・ディクス氏の請願は、ブレー通り31番地の一棟の建物をめぐるものだった。ディクス氏はこの建物を一流の映画館に改築するために購入し、市長・助役会は正面ファサードを変えないことを許可の条件にした。ディクス氏の説明によれば、この条件の背後には記念物保護協会の要望があった。ディクス氏は、ブレー通りがすでに交通の多い商店街になり、邸宅の多くが商店やカフェ、事務所に改築されたと主張した。さらにディクス氏は、自分の計画が変えるのは一階の窓だけで、砂岩の正面はサンドブラストで本来の色に戻すと述べた。この番地では現在、映画館が営業している。トリアノンという映画館はライデンのブレー通りにある居心地のよい映画館として紹介されており、その所在地はブレー通り31番地である。紙面は市議会が請願をどう裁いたかを伝えていない。1926年から現在までの建物の経緯もここでは記録されていないため、読者が確かめられるのはディクス氏が映画館にしようとした番地に現在映画館があることまでであり、ファサード論争の結末はわからないままである。
設立間もない労働者教育協会
デ・クレルク氏を招いた労働者教育協会は、1926年10月の時点でできて間もない団体だった。アイ・フィルムミュージアムのデータベースは、この協会を社会主義の労働者団体とし、設立年を1924年としている。したがってライデン支部が民衆会館で開いたこの集会は、協会の発足からわずか2年ほど後のことになる。エスペラントのような実用的な題目の夜間講演と、議長が示した指導者付きの研究会の計画は、協会の名前が掲げる成人教育の目的に合っている。同じデータベースは協会の解散年を1940年とし、協会が第二次世界大戦後に再建されたと記している。協会は1959年に名称をNederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk、略称NIVONに改めた。
1926年以前のオランダ労働者とエスペラント
デ・クレルク氏の出身地ハーグには、早くから労働者のエスペラント団体があった。エスペランティストの労働者グループは1905年から1908年にかけて各地で初めて結成され、ハーグはその最初の都市の一つだった。1911年には、ドイツやチェコスロバキアとともにオランダでも、エスペランティスト労働者の独立した協会が設立された。デ・クレルク氏がライデンで最も強く訴えたのは、現代語を一つも学ばない労働者階級の子どもにこそ補助語が必要だという主張だった。この主張は、運動自体が掲げた論拠と一致する。国際労働運動の労働者の多くは母語しか知らなかったため、学者や商人以上に共通語を必要としていた。デ・クレルク氏自身も、労働組合の役員に選ばれて外国の同業者と接したことをきっかけにエスペラントを学んだと語っており、この経緯も同じ事情に当てはまる。
1920年代半ばの国際労働者エスペラント運動
ライデンでの講演の時点で、労働者のエスペラント運動はすでに独自の国際組織を持っていた。1921年にプラハで世界エスペラント大会が開かれた際、リベリガ・ステロというグループは75か国からの80人の参加者を集めて最初の世界会議を開き、名称をSennacieca Asocio Tutmonda、略称SATに改めた。SATの内部では意見が割れていた。1924年から25年にかけて、SATは小さな危機を経験した。SATの出版物が共産主義やソ連に反対する記事を載せないことに不満を持った一部のアナキスト会員は、独自の組織をつくった。ペルデル氏がレニングラードのエスペランティストと文通していたことは、この時期の労働者の国境を越えた交流の一例である。国際連盟がエスペラントを将来の補助語に決めているという話や、フィンランドとロシアの政府がエスペラントを支援しているという話は、紙面が伝えた講演者の主張である。
原文
OVER DE WERKING DER ROENTGENSTRALEN OP HET NORMALE EN ZIEKE WEEFSEL
STADSNIEUWS. OVER DE WERKING DER ROENTGENSTRALEN OP HET NORMALE EN ZIEKE WEEFSEL. Hedenmiddag aanvaardde dr. D. J. Steenhuis, alhier, het ambt als lector bij de faculteit der geneeskunde aan de Rijks-Universiteit om onderwijs te geven in de radiologie, met een rede getiteld: " Over de werking der roentgenstralen op het normale en zieke weefsel ". De radiologie - aldus ving spr. aan - is een nog slechts gedurende betrekkelijk korten tijd gevormd onderdeel in het medisch systeem, dat reeds zeer veel specialismen omvat, terwijl het zijn invloed heeft uitgestrekt tot haast alle onderdeelen der medische wetenschap. Toen Röntgen in 1895 zijn opzienbarende ontdekking deed bij het experimenteeren met een Hitterf'sche buis, begreep hij wel de beteekenis die deze kon hebben, doch den grooten invloed, dien zij heeft verkregen voor het medisch onderzoek en de behandeling zal hij wel niet hebben voorzien. Spr. herinnerde vervolgens aan de groote vorderingen der techniek, terwijl in het kort de groote vooruitgang en mogelijkheden der diagnostiek door hem behandeld werden. Spr. deed uitkomen dat men verschillende organen door allerlei methoden reeds zichtbaar kan maken en dat zeker nog vele verbeteringen tot stand zullen komen, ten einde verschillende ziekteprocessen te kunnen diagnotiseeren. Wat de toepassing van de roentgenstralen bij de behandeling der zieken betreft, staat deze nog niet op dezelfde hoogte als de diagnostiek, zeide spr., hoewel verschillende aandoeningen met goeden uitslag behandeld werden. Over den invloed, die de verschillende stralen op het normale weefsel hebben, zijn, naar spr. opmerkte, reeds vele onderzoekingen gedaan. Deze is voor ieder weefselsoort verschillend, terwijl ook de verschillende cellen van eenzelfde soort weer verschillende gevoeligheid toonen, waarschijnlijk afhangend van de kerndeelingen. Deze gevoeligheid moeten wij kennen voor de behandeling, zeide spr. Om deze in bepaalde gevallen voor de behandeling te kunnen verhoogen, zijn verschillende pogingen gedaan, voorloopig echter nog met weinig succes. Vele theorieën zijn er reeds geopperd over de inwerking der roentgenstralen, doch alleen een physisch-chemische verklaring is voorloopig onvoldoende. Bij een bepaalde dosis roentgenstralen, die ziekelijk weefsel aantast, blijven de normale organen in het algemeen gespaard. De invloed op de indocrine klieren behoeven echter nog nader onderzoek. Van het ziekelijk weefsel kunnen alleen de carcinomen vermeld worden. De histologische veranderingen door de roentgenstralen zijn bekend, doch daarvan kennen wij den biologischen invloed nog niet, zeide spr. Een groote vraag is, of de roentgenstralen direct doodend op de cel werken, of dat er
ADRES AAN DEN RAAD.
ADRES AAN DEN RAAD. De heer J. Diks, bioscoophouder aan de Hoogewoerd 49 alhier, is in beroep bij len Raad gekomen tegen een door B. en W. [?]. 23 Sept. l. l. genomen besluit, waarbij het verzoeker wordt vergund het door hem aangekochte perceel aan de Breestraat 31 alhier, te verbouwen tot een bioscooptheater, o. m. met de voorwaarde, dat de voorgevel van het perceel geen verandering zal ondergaan. Het is naar aanleiding dezer voorwaarde, dat adressant in beroep komt, met het verzoek om de aangehaalde voorwaarde in te trekken. Hij heeft genoemd perceel aangekocht met het doel het te laten verbouwen tot een eerste klasse theater. Het was den kooper en zelfs den verkooper niet bekend, dat bij een eventueele verbouwing aan de daarvoor vereischte vergunning de voorwaarde zou worden verbonden dat aan den voorgevel niets veranderd zou mogen worden. Waarom, zoo vraagt adressant zich af, is destijds niet tijdig door de Vereeniging voor Monumentenzorg aan den toenmaligen eigenaar van dat pand medegedeeld, dat hij een eventueele verbouwing de Vereeniging het verzoek tot B. en W. zou richten, om in de bouwvergunning de gewraakte voorwaarde op te nemen, dan zou de kooper er immers niet inloopen. Beter zou het geweest zijn, als die Vereeniging zelf het pand had aangekocht, dan had het allicht voor het nageslacht bewaard kunnen blijven. Trouwens vele personen, naar hunne ontwikkeling op het gebied der architectuur en schoonheidsgevoel bevoegd om een oordeel over het behoud van dezen gevel uit te spreken zien in het gebouw allerminst een monument dat bescherming van bovengenoemde Vereeniging behoeft. Het spreekt toch van zelf, dat, wanneer adressant maar eenig vermoeden zou hebben gehad, dat B. en W. de omschreven voorwaarde aan de bouwvergunning zouden verbinden, hij niet tot aankoop van het pand zou zijn overgegaan. Maar wie zal in den tegenwoordigen tijd zoo'n huis aankoopen voor particuliere woning, immers niemand. Aan de Breestraat worden alleen groote panden aangekocht om daarin groote zaken te vestigen, en verbouwing zal dan toch moeten plaats hebben. Stel U voor, dat het huis aangekocht was om er een of twee winkels in te vestigen, de onderpui zou dan toch beslist geheel verwijderd moeten worden, dat kan toch niet anders en kan dan een schoonheidscommissie, die (vergissen wij ons niet) te Leiden niet officieel bestaat, dan maar aan B. en W. verzoeken om een verbouwing tot winkelhuizen niet toe te staan, dat gaat toch immers niet. Trouwens de Breestraat is een winkelstraat met verkeer geworden, zijn bijna alle heerenhuizen al niet verbouwd tot winkelhuizen, café's en kantoorlokalen. Wanneer nu de gevel, volgens het ingediende bouwplan zoodanige verandering zou ondergaan, dat er van een " leelijke " gevel gesproken zou kunnen worden, dan spreekt het van zelf, dat B. en W. een vergunning tot verbouwen zouden weigeren, maar in het onderhavige geval is daarvan geen sprake. De eenige verandering, die de voorgevel zal ondergaan, bestaat hierin, dat de twee vensters ter weerszijde van de buitendeur tot een venster zullen worden gemaakt, overigens zal deze gevel geen verandering ondergaan, wel zal hij geheel met den z. g. zandstraal worden opgespoten, waardoor hij zijn frissche natuurlijke zandsteenkleur zal herkrijgen. In den verwaarloosden toestand, waarin de gevel thans verkeert, is deze beslist een ontsiering voor de Breestraat en het liet zich aanzien, dat hierin geen verbetering zou komen, als adressant het pand niet had aangekocht, het zou niets meer dan een groot " aanplakbord " geworden zijn. Ziet U maar eens hoe de gevel er nu al uitziet. Is het dan niet beter een kleine verandering in de onderpui aan te brengen, dan haar misschien nog jaren als een onaesthetisch aanplakbord te moeten aanschouwen? Adressant, die sedert 1 Sept. j. l. rente moet opbrengen van het kapitaal, waarvoor het gebouw is aangekocht, zou verschrikkelijk gedupeerd worden, als de meerbedoelde voorwaarde zou worden gehandhaafd. Het is daarom, dat hij beleefd verzoekt om in de eerstvolgende vergadering van den Raad, de verleende bouwvergunning zoodanig te wijzigen, dat de voorgevel kan worden verbouwd, zooals op de betrek -
INSTITUUT VOOR ARBEIDERS-ONTWIKKELING.
INSTITUUT VOOR ARBEIDERSONTWIKKELING. Voor een klein maar aandachtig gehoor sprak voor de afdeeling Leiden van bovenstaand Instituut gisteravond in het Volksgebouw de heer De Klerk uit Den Haag over: " Esperanto in dienst van de Arbeidersbeweging. " Nadat de voorzitter, de heer Tjalsma, de vergadering had geopend en den spreker met een enkel woord had ingeleid, begon deze met op te merken, dat het soms schijnt alsof er bij de arbeiders een antipathie tegen het Esperanto bestaat. De verzuchting " moeten wij nog meer talen leeren " wijst op nietbegrijpen van de beteekenis van het Esperanto. De heer De Klerk deelde mee hoe eeuwen terug reeds de behoefte aan een wereldhulptaal werd gevoeld en pogingen om er een te maken werden aangewend. Men bepaalde zich toen echter tot een wereldschrijftaal. In 1880 kwam met het Volapük de eerste poging van een internationale spreek - en schrijftaal. Ze gaf bij gebruik echter tot vele vergissingen aanleiding, bovendien deugde het fundament niet. In 1887 publiceerde de Warschauer oogarts Dr. Zamenhof zijn stelsel onder den naam " Esperanto " d. i. " de hopende ". Met dit stelsel is het volgens spreker mogelijk het verband tot stand te brengen hetwelk groote geesten als Marx, Engels, Bakoenin en Pronthon tusschen de arbeiders van de verschillende landen steeds hebben gewild. Na er op gewezen te hebben hoe Dr. Zamenhof tot zijn stelsel kwam en enkele interessante bijzonderheden uit diens leven te hebben medegedeeld, stelde spreker de saaie internationale congressen, waar met tolken moet worden gewerkt, tegenover de congressen waar het Esperanto als voertaal der gedachten wordt gebruikt. Ter illustratie deelde hij mede hoe voor jaren prof. Van Rees en Ds. Schermerhorn gezamenlijk naar het buitenland gingen om een congres bij te wonen. De eerste ging naar Zwitserland waar de geheelonthouders bijeen kwamen, de tweede naar Kassel. De geheelonthouders werkten met tolken, in Kassel werd het Esperanto gebruikt. Prof. Van Rees was eerder klaar en kwam Ds. Schermerhorn in Kassel ophalen en hoorde daar de sluitingsrede aan. Hij was verwonderd hoe alle aanwezigen blijkbaar volkomen den spreker konden volgen en onder dn indruk van de vervelende zittingen, welke hij op zijn congres had meegemaakt stelde hij zich van het Esperanto nader op de hoogte en kon spoedig daarop aan Ds. Schermerhorn in die taal schrijven. Met nadruk wees de spreker er op hoe vooral voor het kind uit de arbeidersklasse, dat geen enkele moderne taal leert, de wereldhulptaal van de grootste beteekenis is. De heer De Klerk was tot het Esperanto gekomen toen hij in het bestuur van zijn vakvereeniging was gekozen en met buitenlandsche vakgenooten in aanraking kwam. Hij stond voor de keuze of meerdere talen leeren, of de wereldhulptaal. Na één jaar zich op het Esperanto te hebben toegelegd kon hij met een Mohammedaan uit Perzië een gesprek voeren en toen de Esperantisten in 1920 in Den Haag internationaal bijeen kwamen, behoefde hij van het gesprokene geen woord te missen. In internationale kringen is meermalen de idee geopperd één van de moderne talen als internationale taal aan te nemen en naast de moedertaal van jongsaf aan te leeren. Spreker wees op de moeilijkheden, welke dit zou veroorzaken. Men zou een bevoorrechte natie krijgen terwijl het gevaar zou ontstaan, dat de eigen taal in verdrukking kwam. Met Esperanto is dit niet het geval. Het blijft bescheiden de hulptaal bij internationaal verkeer. Meer en meer wordt de beteekenis van het Esperanto ingezien. De Volkenbond maakt er nog geen gebruik van, maar heeft wel uitgemaakt, dat wanneer hij tot een hulptaal besluit, die taal het Esperanto zal zijn. In Finland en Rusland wordt van regeeringswege gesteund. Duitschland offerde tijdens den oorlog millioenen voor propaganda in het Esperanto. Talrijk zijn de bladen en periodieken, welke in deze hulptaal verschijnen. In Amerika is de bijbel in het Esperanto vertaald. Spreker eindigde met de waarschuwing, dat men voor zijn plezier de studie niet behoeft te beginnen. Ze is droog. Maar wie het bepaalde doel heeft zich internationaal te willen " redden ", die kan hij het Esperanto ten volle aanbevelen. De heer Pelder, een van de aanwezigen, toonde met de correspondentie aan, hoe hij met iemand uit Leningrad van gedachten gewisseld had met behulp van het Esperanto. De voorzitter de vergadering sluitende, bracht in de eerste plaats aan den heer De Klerk dank voor zijn eenvoudig en duidelijk betoog en deelde verder mee dat het bestuur voor een eventueele studieclub hoogstwaarschijnlijk wel een leider heeft die er
紙面の出典：Source: Erfgoed Leiden en Omstreken (leiden.courant.nu)